Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή (OCD)
Όταν οι ανεπιθύμητες σκέψεις και η ανάγκη για βεβαιότητα αρχίζουν να περιορίζουν την καθημερινότητά σας.
Μήπως αναγνωρίζετε τον εαυτό σας;
Μήπως αισθάνεστε την ανάγκη να ελέγχετε ξανά και ξανά αν κλειδώσατε την πόρτα ή αν κλείσατε τις ηλεκτρικές συσκευές;
Μήπως σας απασχολούν επίμονες σκέψεις που δεν μπορείτε να διώξετε από το μυαλό σας ή νιώθετε ότι πρέπει να κάνετε συγκεκριμένες πράξεις για να νιώσετε ασφαλείς;
Παρόλο που συχνά αναγνωρίζετε ότι οι φόβοι αυτοί είναι υπερβολικοί, το άγχος είναι τόσο έντονο που αισθάνεστε πως πρέπει να κάνετε κάτι για να νιώσετε ξανά ασφαλείς. Για λίγο ανακουφίζεστε, όμως σύντομα η αμφιβολία επιστρέφει και ο κύκλος ξεκινά από την αρχή.
Τι είναι η Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή;
Η Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή (ΙΨΔ ή OCD) χαρακτηρίζεται από την παρουσία ιδεοληψιών και καταναγκασμών.
Οι ιδεοληψίες είναι επαναλαμβανόμενες, ανεπιθύμητες σκέψεις, εικόνες ή παρορμήσεις που εμφανίζονται χωρίς τη θέλησή μας και προκαλούν έντονο άγχος ή δυσφορία.
Οι καταναγκασμοί είναι επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές ή νοητικές πράξεις που το άτομο αισθάνεται ότι πρέπει να πραγματοποιήσει προκειμένου να μειώσει το άγχος ή να αποτρέψει κάτι κακό που φοβάται ότι μπορεί να συμβεί.
Όταν οι ιδεοληψίες και οι καταναγκασμοί γίνονται έντονοι και συχνοί, μπορεί να καταλαμβάνουν σημαντικό μέρος της ημέρας και να επηρεάζουν την εργασία, τις σχέσεις και τη λειτουργικότητα του ατόμου.
Συχνές ιδεοληψίες
- Φόβος μόλυνσης ή μικροβίων.
- Αμφιβολίες αν κάτι έγινε σωστά.
- Φόβος ότι μπορεί να συμβεί κάτι κακό στον ίδιο ή σε κάποιο αγαπημένο πρόσωπο.
- Ανεπιθύμητες σκέψεις με βίαιο, σεξουαλικό ή θρησκευτικό περιεχόμενο.
Συχνοί καταναγκασμοί
- Υπερβολικό πλύσιμο ή καθάρισμα.
- Επαναλαμβανόμενοι έλεγχοι (πόρτες, κλειδαριές, ηλεκτρικές συσκευές).
- Συνεχής αναζήτηση επιβεβαίωσης από άλλους.
- Νοητικές τελετουργίες, όπως η επανάληψη λέξεων ή αριθμών.
Γιατί η OCD επιμένει;
Οι καταναγκασμοί προσφέρουν συνήθως μια προσωρινή αίσθηση ανακούφισης. Όμως αυτή η ανακούφιση μπορεί να ενισχύσει την πεποίθηση ότι ο καταναγκασμός ήταν απαραίτητος για να μειωθεί η δυσφορία ή να αποτραπεί κάτι κακό.
Έτσι, όταν εμφανίζεται ξανά μια ανεπιθύμητη σκέψη, η ανάγκη για έλεγχο, επιβεβαίωση ή κάποια άλλη τελετουργία γίνεται ακόμη πιο έντονη και ο κύκλος συνεχίζεται.
Η δυσκολία δεν βρίσκεται στο ότι εμφανίζονται ανεπιθύμητες σκέψεις — όλοι οι άνθρωποι έχουν κατά καιρούς τέτοιες σκέψεις. Η δυσκολία βρίσκεται στην ανάγκη να αποκτήσει κανείς απόλυτη βεβαιότητα ότι αυτές οι σκέψεις δεν σημαίνουν κάτι ή ότι δεν πρόκειται να συμβεί κάτι κακό.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι εμφανίζονται ανεπιθύμητες σκέψεις. Είναι ο τρόπος με τον οποίο τις ερμηνεύουμε και όσα αισθανόμαστε ότι πρέπει να κάνουμε για να μειώσουμε τη δυσφορία που προκαλούν.
Γιατί μια σκέψη γίνεται τόσο τρομακτική;
Οι περισσότεροι άνθρωποι βιώνουν κατά καιρούς παράξενες, ανεπιθύμητες ή ακόμη και τρομακτικές σκέψεις. Η διαφορά στην Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή δεν βρίσκεται στην ίδια τη σκέψη, αλλά στον τρόπο με τον οποίο αυτή ερμηνεύεται.
Αντί να θεωρηθεί μια τυχαία νοητική διέλευση, αντιμετωπίζεται ως κάτι σημαντικό, επικίνδυνο ή ως ένδειξη προσωπικής ευθύνης. Αυτή η ερμηνεία είναι που πυροδοτεί το άγχος και οδηγεί στην ανάγκη για καταναγκαστικές συμπεριφορές.
Παραδείγματα ερμηνειών
«Αν το σκέφτομαι, ίσως σημαίνει κάτι.»
«Μπορεί αυτή η σκέψη να είναι προειδοποίηση.»
«Αν δεν κάνω κάτι, θα φταίω εγώ.»
«Πρέπει να είμαι απόλυτα βέβαιος ότι δεν θα συμβεί.»
Πώς βοηθά η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT) στην OCD;
Η CBT αποτελεί μία από τις πιο αποτελεσματικές θεραπευτικές προσεγγίσεις για την Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή.
Στόχος της θεραπείας δεν είναι να εξαφανιστούν οι ανεπιθύμητες σκέψεις. Οι παρείσακτες σκέψεις αποτελούν ένα συνηθισμένο ανθρώπινο φαινόμενο. Αυτό που δουλεύουμε είναι ο τρόπος με τον οποίο ερμηνεύονται και ο τρόπος με τον οποίο ανταποκρινόμαστε σε αυτές.
Μέσα από τη θεραπεία θα μάθετε να:
Κατανοείτε τον φαύλο κύκλο που διατηρεί την Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή
Αναγνωρίζετε τις ερμηνείες που ενισχύουν το άγχος και την ανάγκη για βεβαιότητα
Μειώνετε σταδιακά τους καταναγκασμούς και τις συμπεριφορές ελέγχου
Αναπτύσσετε μεγαλύτερη ανοχή στην αβεβαιότητα και την προσωρινή δυσφορία
Έκθεση και Παρεμπόδιση Αντίδρασης (ERP)
Μία από τις βασικότερες τεχνικές της ΓΣΘ είναι η Έκθεση και Παρεμπόδιση Αντίδρασης (Exposure and Response Prevention – ERP).
Στην ERP το άτομο έρχεται σταδιακά και με ασφάλεια σε επαφή με τις καταστάσεις που ενεργοποιούν τις ιδεοληψίες, χωρίς να πραγματοποιεί τον συνήθη καταναγκασμό.
Μέσα από αυτή τη διαδικασία το άτομο αποκτά νέες εμπειρίες και μαθαίνει σταδιακά ότι:
- δεν χρειάζεται να αντιμετωπίζει κάθε ανεπιθύμητη σκέψη ως ένδειξη κινδύνου
- το άγχος και η δυσφορία μπορούν να γίνουν ανεκτά χωρίς καταναγκασμούς
- η αβεβαιότητα μπορεί να γίνει περισσότερο ανεκτή
- δεν χρειάζεται να καταφεύγει σε καταναγκασμούς για να αντιμετωπίσει κάθε αμφιβολία.
Η αλλαγή δεν σημαίνει να σταματήσουν οι σκέψεις.
Στόχος της θεραπείας δεν είναι να εξαφανιστούν οι ανεπιθύμητες σκέψεις, αλλά να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο ανταποκρίνεστε σε αυτές, ώστε να μην καθορίζουν πλέον τις αποφάσεις, τις συμπεριφορές και την καθημερινότητά σας.
Δεν χρειάζεται να συνεχίζετε να ζείτε παγιδευμένοι στον φαύλο κύκλο των ιδεοληψιών και των καταναγκασμών
Μπορούμε αρχικά να έχουμε μια σύντομη τηλεφωνική επικοινωνία, ώστε να συζητήσουμε τι σας απασχολεί και να απαντήσω στις ερωτήσεις σας σχετικά με τη θεραπεία.